سيد حسين مدرسى طباطبائى ( گردآورى )
88
قم نامه ( مجموعه مقالات ومتون درباره قم ) ( فارسى )
حكم پادشاهى چهل نفر از رؤساى لشكر چهل قريه و قلعه در آن اراضى بنا نمودند و آن قريه را به اسم خود موسوم نموده و چهل نهر از روخانه جارى نموده ، به اين واسطه مشهور به چهل حصاران شد . آلان اكثرى از مزارع بههمان اسم فرسى مشهور است . تاآنكه در ظهور دولت ورايت اسلام اهالى آنجا جزيه قبول نموده بههمين حالت بودند تا در عهد خلافت عبد الملك مروان كه حجاج بن يوسف ثقفى را امير عراقين نمود حجاج عبد الرحمن ابن محمد بن اشعث كندى را امير جيش شصت هزار سوار عرب نموده ، به تسخير ولايت كابل و قندهار فرستاد . بعدها بهواسطهء اسبابى چند كه در تواريخ مسطور است مخالفت در ميان حجاج و عبد الرحمن افتاده ، جنگهاى صعب اتفاق افتاد . در همهء جنگها نسيم فتح و فيروزى به پرچم و علم عبد الرحمن مىوزيد تاآنكه در كرت آخرى جنگى در خوزستان در ميان فئنين اتفاق افتاده ، شكستى فاحش به لشكر عبد الرحمن وارد آمد چنان كه تاب مقاومت نياورده ، خود به طرف كابل و قندهار گريخت و لشكر او در اطراف و اكناف زمين متفرق شدند از آن جمله قبيله أشعرى از قبايل يمن بودند كه بزرگ آنها اولاد سعد اشعرى و احفاد مالك اشعرى بودند كه موسوم به عبد اللّه و احوص بودند ، از عراق عرب روگردان شده در حوالى چهل حصاران قشلاق كردند و به مرور دهور بهاندك روزگارى بر مجوسان چهل حصاران مسلط شده ، بناى شهر قم را در سنهء هشتاد و يك هجرى گذاشتند در اراضى مزرعهاى به از مزارع قم كه مشهور به كميدان بود كه آلان هم آن مزرعه به آن اسم باقى است . و در حقوق ديوانى تابع و جزو جمع اصفهان بود . به واسطهء آنكه اعراب اشعرى شيعى مذهب و اهل اصفهان سنى بودند هميشه در معاملات ديوانى ميان آنها نزاعهاى كلى اتفاق افتاده ، بر نزاع و لجاج افزودند تا به حكم خلفا دو دفعه اكابر و اشراف